در سال‌های اخیر استفاده از روغن‌های گیاهی برای مراقبت از پوست به‌ویژه در شبکه‌های اجتماعی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند چون یک روغن منشأ طبیعی دارد، بنابراین برای هر نوع پوستی مفید و بی‌ضرر است. اما واقعیت این است که هر روغن گیاهی ویژگی‌های خاص خود را دارد و انتخاب روغن مناسب باید بر اساس نوع پوست، هدف استفاده و شواهد علمی انجام شود.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در استفاده از روغن‌های گیاهی روی پوست صورت، احتمال ایجاد کومدون (Comedone) یا همان انسداد منافذ پوستی است. بسته شدن منافذ می‌تواند در افراد مستعد منجر به جوش‌های سرسیاه، سرسفید و آکنه شود. به همین دلیل همه روغن‌ها برای پوست صورت چرب یا مستعد آکنه مناسب نیستند. در ادامه به بررسی خصوصیات تعدادی از روغن های رایج در فرآورده های پوستی می­پردازیم:

روغن آرگان

روغن آرگان که از دانه‌های درخت آرگان به دست می‌آید، یکی از شناخته‌شده‌ترین روغن‌های مورد استفاده در محصولات مراقبت از پوست است. این روغن سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع، توکوفرول‌ها و ترکیبات آنتی‌اکسیدان است.

مطالعات نشان داده‌اند که روغن آرگان نسبتاً سبک بوده و برخلاف بسیاری از روغن‌های سنگین، تمایل کمی به انسداد منافذ پوست دارد. برخی پژوهش‌ها حتی نشان داده‌اند که استفاده منظم از روغن آرگان می‌تواند به تنظیم ترشح سبوم (چربی پوست) کمک کند. به همین دلیل امروزه روغن آرگان در بسیاری از فرآورده‌های مخصوص پوست چرب و مختلط به کار می‌رود.

البته این موضوع به معنای درمان آکنه توسط روغن آرگان نیست، اما شواهد موجود نشان می‌دهد که استفاده از آن در فرمولاسیون‌های مناسب معمولاً با افزایش جوش همراه نیست.

روغن جوجوبا

روغن جوجوبا در واقع یک موم مایع طبیعی است و از نظر ساختار شیمیایی شباهت قابل توجهی به سبوم طبیعی پوست انسان دارد. این ویژگی باعث شده است که در بسیاری از محصولات پوستی برای پوست‌های چرب و مستعد آکنه استفاده شود.

مطالعات نشان داده‌اند که جوجوبا به خوبی روی سطح پوست پخش می‌شود، احساس چربی شدید ایجاد نمی‌کند و معمولاً منافذ پوست را مسدود نمی‌کند. به همین دلیل یکی از پرکاربردترین روغن‌ها در محصولات مراقبت از پوست چرب محسوب می‌شود.

روغن هسته انگور

روغن هسته انگور از روغن‌های سبک گیاهی است که مقدار زیادی اسید لینولئیک دارد. برخی مطالعات نشان داده‌اند که پوست افراد مبتلا به آکنه ممکن است از نظر اسید لینولئیک در سبوم دچار کمبود نسبی باشد. به همین دلیل روغن هسته انگور در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این روغن معمولاً احساس سنگینی روی پوست ایجاد نمی‌کند و در بسیاری از فرآورده‌های طراحی‌شده برای پوست چرب مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روغن درخت چای

روغن درخت چای یا Tea Tree Oil یکی از معدود اسانس‌های گیاهی است که درباره اثر آن بر آکنه مطالعات بالینی نسبتاً مناسبی وجود دارد. این روغن دارای خواص ضدالتهابی و ضدباکتریایی است و می‌تواند در کاهش ضایعات آکنه مؤثر باشد.

نکته مهم این است که روغن درخت چای نباید به صورت خالص روی پوست استفاده شود، زیرا احتمال تحریک و حساسیت پوستی وجود دارد. معمولاً از آن به صورت رقیق‌شده در حامل‌هایی مانند روغن جوجوبا یا روغن آرگان استفاده می‌شود.

بنابراین ترکیب روغن درخت چای با روغن جوجوبا یا آرگان می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب برای پوست‌های چرب و مستعد آکنه باشد. توجه داشته باشید که علی رغم شباهت اسمی، این گیاه با گیاه چای که به عنوان نوشیدنی مورد استفاده قرار می­گیرد ارتباطی ندارد.

روغن بادام شیرین

در منابع طب ایرانی، روغن بادام شیرین یکی از روغن‌های ارزشمند برای نرم کردن و لطیف کردن پوست معرفی شده است. این روغن سابقه مصرف طولانی در طب ایرانی دارد و از نظر ایجاد نرمی و رطوبت پوست بسیار مورد توجه بوده است.

از دیدگاه درماتولوژی مدرن نیز روغن بادام شیرین یک نرم‌کننده مناسب محسوب می‌شود. با این حال، به دلیل ماهیت نسبتاً چرب آن، معمولاً برای پوست‌های خشک و نرمال مناسب‌تر از پوست‌های چرب است. بنابراین اگرچه روغن بادام شیرین برای بسیاری از افراد مفید است، اما در پوست‌های چرب و مستعد آکنه معمولاً گزینه اول محسوب نمی‌شود.

روغن کنجد

در متون طب ایرانی از روغن کنجد به عنوان روغنی مفید برای افزایش لطافت، شفافیت و درخشندگی پوست یاد شده است. این روغن دارای ترکیبات آنتی‌اکسیدانی ارزشمندی مانند سزامول و سزامین است.

با وجود این مزایا، مطالعات جدید نشان می‌دهند که روغن کنجد نسبت به روغن‌هایی مانند جوجوبا یا هسته انگور سنگین‌تر است. بنابراین برای پوست‌های خشک و نرمال انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود و در پوست‌های بسیار چرب یا مستعد جوش معمولاً توصیه اول نیست.

روغن زیتون

روغن زیتون یکی از مشهورترین روغن‌های گیاهی جهان است و خواص تغذیه‌ای آن به خوبی شناخته شده است. با این حال، شواهد علمی درباره استفاده مستقیم آن روی پوست صورت چندان یکدست نیست. این روغن نسبتاً سنگین است و برای پوست‌های چرب انتخاب ایده‌آلی محسوب نمی‌شود.

در مقابل، برای پوست‌های خشک بدن یا در برخی فرآورده‌های نرم‌کننده می‌تواند مفید باشد. بنابراین برخلاف تصور رایج، روغن زیتون لزوماً بهترین انتخاب برای استفاده روزانه روی پوست صورت نیست.

روغن نارگیل

در سال‌های اخیر توصیه‌های فراوانی درباره استفاده از روغن نارگیل برای پوست صورت در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. بسیاری از افراد این روغن را در منزل تهیه کرده و برای ماساژ روزانه صورت یا اطراف چشم استفاده می‌کنند.

اگرچه روغن نارگیل یک نرم‌کننده بسیار خوب است و در محصولات بدن کاربرد فراوانی دارد، اما از نظر ویژگی‌های فیزیکی روغنی نسبتاً سنگین محسوب می‌شود. این روغن در افراد مستعد آکنه می‌تواند احتمال انسداد منافذ و ایجاد جوش را افزایش دهد.

به همین دلیل امروزه استفاده از روغن نارگیل خالص روی پوست صورت، به‌ویژه در افراد دارای پوست چرب، توصیه نمی‌شود. در مقابل، این روغن می‌تواند برای پوست بدن، آرنج، زانو یا نواحی بسیار خشک به تنهایی یا به شکل فرآورده هایی مانند پماد ها یا کره های بدن کاربرد مناسبی داشته باشد.

نکته‌ای مهم درباره کیفیت روغن‌های گیاهی

باید توجه داشت روغن آرگان، جوجوبا و درخت چای از گیاهانی به دست می‌آیند که بومی ایران نیستند. بنابراین بخش عمده مواد اولیه موجود در بازار ایران وارداتی هستند. این موضوع اهمیت انتخاب محصول از منابع معتبر را دوچندان می‌کند. روغن‌های نامرغوب، اکسیدشده یا تقلبی نه تنها اثرات مورد انتظار را ندارند، بلکه ممکن است موجب تحریک پوست نیز شوند. بنابراین توصیه می‌شود این روغن‌ها تنها از تولیدکنندگان یا واردکنندگان معتبر تهیه شوند و از خرید محصولات فاقد اطلاعات مشخص درباره منشأ، تاریخ تولید و کنترل کیفیت پرهیز شود.

جمع‌بندی
هیچ روغن گیاهی‌ای وجود ندارد که برای همه افراد و همه انواع پوست مناسب باشد. بر اساس شواهد علمی موجود، روغن آرگان، روغن جوجوبا و روغن هسته انگور از مناسب‌ترین و سبک ترین گزینه‌ها برای پوست‌ صورت محسوب می‌شوند و روغن درخت چای نیز به صورت رقیق‌شده می‌تواند در افراد دارای پوست چرب به کنترل جوش و چربی پوست کمک کند.

در مقابل، روغن بادام شیرین، روغن کنجد و تا حدی روغن زیتون بیشتر برای پوست‌های نرمال تا خشک مناسب هستند. همچنین روغن نارگیل اگرچه برای پوست بدن نرم‌کننده خوبی است، اما معمولاً برای استفاده روزانه روی پوست صورت، به‌ویژه در افراد دارای پوست چرب، توصیه نمی‌شود.

بنابراین انتخاب روغن مناسب باید بر اساس نوع پوست، کیفیت محصول و شواهد علمی انجام شود، نه صرفاً بر اساس توصیه‌های فضای مجازی یا این تصور که هر ماده طبیعی الزاماً برای همه افراد مفید است.

 

 

             

      نگارنده مقاله: دکتر رودابه بهرام سلطانی     

      استادیار داروسازی سنتی دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تهران

 

 

 

فهرست منابع:

Lin TK, Zhong L, Santiago JL. Anti-inflammatory and skin barrier repair effects of topical application of some plant oils. International journal of molecular sciences. 2018 Jan;19(1):70.

Vaughn AR, Clark AK, Sivamani RK, Shi VY. Natural oils for skin-barrier repair: ancient compounds now backed by modern science. American journal of clinical dermatology. 2018 Feb;19(1):103-17.

Maarouf M, Saberian C, Shi VY. Myths, truths, and clinical relevance of comedogenicity product labeling. JAMA dermatology. 2018 Oct;154(10):1131-2.

Carson CF, Hammer KA, Riley TV. Melaleuca alternifolia (tea tree) oil: a review of antimicrobial and other medicinal properties. Clinical microbiology reviews. 2006 Jan;19(1):50-62.

Parvizi MM, Saki N, Rostami Ghotbabadi Z, Kamali M, Salmanpour N, Namazi M, Pasalar M. Medicinal Plants for Acne Vulgaris: An Evidence‐Based Review of Treatments Promoted by Social Media. Journal of Cosmetic Dermatology. 2026 Jan;25(1):e70628.